محاسبه عطف کتاب

فرمول‌های رایج محاسبه عطف کتاب

در بسیاری از سایت‌های چاپ کتاب و طراحی جلد، فرمول‌های زیر برای محاسبه عطف معرفی می‌شوند.

فرمول اول

Sp = (N ÷ 16) × (P ÷ 100)

که در آن:

• Sp = ضخامت عطف (میلی‌متر)
• N = تعداد صفحات
• P = گرماژ کاغذ

فرمول دوم

Sp = [N × (P ÷ 100)] ÷ 20

فرمول سوم

Sp = (N × P × 5) ÷ 10000

در نگاه اول این سه فرمول متفاوت به نظر می‌رسند، اما در حقیقت فرمول دوم و سوم از نظر ریاضی کاملاً یکسان هستند و فرمول اول نیز تقریب بسیار نزدیکی به آن‌ها ارائه می‌دهد.

به همین دلیل بسیاری از چاپخانه‌ها از این فرمول‌ها برای تخمین اولیه ضخامت عطف استفاده می‌کنند.

مثال محاسبه عطف

فرض کنید کتابی دارای ۲۰۰ صفحه باشد و صفحات داخلی روی کاغذ ۷۰ گرمی چاپ شوند.

طبق فرمول دوم:

Sp = (200 × 70) ÷ 2000

نتیجه:

عطف = ۷ میلی‌متر

این مقدار یک تخمین اولیه است و برای بسیاری از کتاب‌های تحریر معمولی قابل استفاده خواهد بود.

آیا این فرمول‌ها همیشه دقیق هستند؟

پاسخ منفی است.

بزرگ‌ترین محدودیت این فرمول‌ها این است که فقط گرماژ کاغذ را در نظر می‌گیرند.

در حالی که دو کاغذ با گرماژ یکسان می‌توانند ضخامت کاملاً متفاوتی داشته باشند.

برای مثال:

• تحریر ۸۰ گرم
• بالک ۸۰ گرم

هر دو دارای گرماژ یکسان هستند، اما ضخامت بالک به‌مراتب بیشتر است؛ بنابراین اگر فقط گرماژ را ملاک قرار دهیم، مقدار عطف کمتر از مقدار واقعی محاسبه خواهد شد.

روش دقیق محاسبه عطف کتاب

در طراحی حرفه‌ای جلد، از ضخامت واقعی هر برگ استفاده می‌شود.

فرمول به شکل زیر است:

عطف = (تعداد صفحات ÷ ۲) × ضخامت هر برگ

در این روش ضخامت واقعی کاغذ بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شود و نتیجه بسیار دقیق‌تر خواهد بود.

مثال

فرض کنید کتابی دارای:

• ۲۰۰ صفحه
• کاغذ بالک ۶۵ گرم
• ضخامت هر برگ حدود ۰٫۱۰۵ میلی‌متر

باشد.

محاسبه:

تعداد برگ:

۲۰۰ ÷ ۲ = ۱۰۰

سپس:

۱۰۰ × ۰٫۱۰۵ = ۱۰٫۵ میلی‌متر

بنابراین ضخامت واقعی عطف حدود ۱۰٫۵ میلی‌متر خواهد بود.

اگر همین کتاب را با فرمول تجربی محاسبه کنیم:

(۲۰۰ × ۶۵) ÷ ۲۰۰۰ = ۶٫۵ میلی‌متر

اختلاف تقریباً ۴ میلی‌متر است که برای طراحی جلد اختلاف بسیار بزرگی محسوب می‌شود.

چرا کاغذ بالک باعث اختلاف می‌شود؟

کاغذ بالک به گونه‌ای تولید می‌شود که حجم بیشتری نسبت به گرماژ خود داشته باشد.

به عبارت دیگر:

• وزن آن کم است.
• ضخامت آن زیاد است.
• کتاب سبک‌تر می‌شود.
• عطف کتاب پهن‌تر خواهد بود.

به همین دلیل نمی‌توان ضخامت کتاب‌های چاپ‌شده روی کاغذ بالک را فقط از روی گرماژ محاسبه کرد.